Utrechtse Jager Gilbert de Roo verdronken voorafgaand aan Tiendaagse Veldtocht

 

Een kleine plaquette op een grote kei bij het Galgenven in Heukelom. Daarop de tekst: 

'Ter nagedachtenis aan Jager Gijsbertus de Roo die gedurende de Tiendaagse Veldtocht op 21 juni 1831 voor het Vaderland het leven liet.'

Ik had de plaquette nog nooit gezien en plaatste deze opmerkelijke vondst op Facebook. Van diverse kanten kwamen er reacties, zoals van Tom Tacken, redacteur Brabants Dagblad en Anton van Dorp, vicevoorzitter van Heemkundekring De Kleine Meijerij. Van Dorp had een artikel geschreven in het tijdschrift van de heemkundekring en constateerde al dat De Roo niet tijdens de Veldtocht was gesneuveld, maar enkele maanden eerder. De Veldtocht vond namelijk plaats van 2 tot en met 12 augustus 1831 een jaar nadat de Belgen zichzelf al onafhankelijk hadden gemaakt van de Nederlanden. 

Naar aanleiding van de tekst van Van Dorp schreef Tom Tacken in het Brabants Dagblad over een 'studentikoos' gezelschap dat in mei 2010 met de bus naar Heukelom toog. Een warme dag in de zomer, eigenlijk te warm voor de 'kostuums' van de Vrijwillige Jagers. Naast wijn, jenever en worstenbrood was er gelukkig ook koud bier, zo schrijft Tacken. 

De 21e-eeuwse Jagers kwamen uit Utrecht, zoals destijds in 1831 voor de Tiendaagse Veldtocht ook een groep universitaire studenten geronseld was om vrijwillig te gaan vechten in het nog recente onafhankelijke België. De Vrijwillige Jagers waren allesbehalve getrainde soldaten. Eerder een groep fanatieke jongeren die vanuit patriottisme zichzelf wilden opofferen voor het Vaderland. 

Tacken schreef dat de soldaat verdronken is bij een zwempartij in het Galgeven. Uit een ooggetuigenverslag bleek dat De Roo onder water was verdwenen. Enkele vrienden doken hem achterna, maar konden hem niet vinden. De volgende dag werd het lichaam van de jonge Jager gevonden. De Roo was student wis- en natuurkunde, maar vooral een patriot. Hij had zijn leven graag gegeven voor Koning Willem I. 

De daadkracht en dapperheid van De Roo en zijn medestudenten leefde nog altijd voort in de 'Koninklijke Utrechtse Studenten Vereeniging tot vrijwillige oefening in den Wapenhandel', de oudste studentenweerbaarheid in Nederland. Charles Witlox, president van de Utrechtse vereniging en oud-inwoner van Oisterwijk, nam het initiatief voor een postuum eerbetoon in 2010. Op de foto die afkomstig is van Heemkundekring De Kleine Meijerij blijkt het bonte gezelschap. Bijna 180 jaar na dato, een postuum eerbetoon aan Gijsbert de Roo van K.U.S.V.t.v.O.i.d.W. ofwel Koninklijke Utrechtsche Studenten Vereeniging tot vrijwillige Oefening in den Wapenhandel. 

In deze blog over de Tiendaagse Veldtocht zijn meer verhalen te lezen over de Vrijwillige Utrechtse Jagers.

Ronald Peeters: Utrechtse Vrijwillige Jagers in Tilburg

Petra Robben: 'Vaarwel vrienden!'

Ans Holman: Vrijwilligers en diensplichtigen

'Vaarwel vrienden!' Aanspraken aan vrijwillige jagers van de Utrechtse Hogeschool

Collectie Rijksmuseum

Indeling Utrechtse vrijwillige jagers

H. Eskuchen  1831

Uit onderzoek naar de Tiendaagse Veldtocht blijkt dat er vanuit Nederland zich een aantal studenten vrijwillig aanbood om mee te doen aan de 'oorlog' tussen Nederland en België. Er is een onderscheid te maken tussen dienstplichtigen die vaak weinig notie hadden van nationale bedoelingen. De studenten daarentegen waren fanatiek en bereid om offers te brengen ten aanzien van het vaderland.

In gelegenheidsdocumenten kennen we de zogeheten 'aanspraken', ofwel toespraken op het moment dat de vrijwillige militairen vertrokken naar het 'oorlogsgebied'. In dit geval hebben we een document waarin de vrijwillige jagers, ofwel studenten van de Utrechtse Hogeschool worden aangesproken. Het is 1 augustus 1831 aan de grens met België bij het Brabantse Hilvarenbeek.

De redenaar spreekt de vertrekkende studenten nog eens toe vanaf vaderlandse bodem en zegt hen vaarwel. De studenten hebben blijkbaar al veel inzet getoond en zich op voorhand opgeofferd aan het belang van hun vaderland. Naar het voorbeeld van een krijgsman leerden de studenten o.a. door wapenoefening, zedelijk gedrag en braafheid, volharding en standvastigheid. 'Hebt moed, vrienden!'

Het landgoed Gorp, tussen Goirle en Hilvarenbeek,

ligt aan de grens Nederland-België.

Gerefereerd wordt aan Griekse krijgsbevelhebbers, en dat de prijzen der overwinning in het midden lagen tussen 'ons' en de 'vijanden'. De toegesproken 'vrienden' zouden gevaren tegemoet treden waarin het op leven of dood zou aankomen.

Het was de stem des vaderlands, de stem van 'onzen heiligen godsdienst'. De strijd betrof de eer van het vaderland en na een moedige kamp voor de schoonste zaak werden de Utrechtse studenten zegevierend terug verwacht.

'Vaarwel en denkt aan ons: wij zullen u, dit weet gij, dag en nacht en overal in gedachte vergezellen en Gode aanbevelen. Vaarwel, vrienden.'

Uit deze afscheidsreden blijkt in ieder geval dat het vaderland het letterlijke vertrekpunt is voor de studenten. De referentie aan de Griekse machten en het eerbetoon aan het vaderland, geven aan dat het hier om een vroege vorm van nationalisme gaat. Omdat het om een vergelijkend onderzoek gaat naar de verschillen en overeenkomsten tussen de Nederlanders en de Belgen, zal ik nagaan of er vanuit België evenzo aanspraken werden gemaakt aan de ten oorlog strijdende vrijwilligers / studenten.


Petra Robben, MA-student Open Universiteit, doet onderzoek naar overeenkomsten en verschillen van nationalistische uitingen van de Belgen en de Nederlanders rondom de Tiendaagse Veldtocht in 1831. Reacties op de blogposts zijn welkom. Stuur gerust een mail!