Utrechtse Jager Gilbert de Roo verdronken voorafgaand aan Tiendaagse Veldtocht

 

Een kleine plaquette op een grote kei bij het Galgenven in Heukelom. Daarop de tekst: 

'Ter nagedachtenis aan Jager Gijsbertus de Roo die gedurende de Tiendaagse Veldtocht op 21 juni 1831 voor het Vaderland het leven liet.'

Ik had de plaquette nog nooit gezien en plaatste deze opmerkelijke vondst op Facebook. Van diverse kanten kwamen er reacties, zoals van Tom Tacken, redacteur Brabants Dagblad en Anton van Dorp, vicevoorzitter van Heemkundekring De Kleine Meijerij. Van Dorp had een artikel geschreven in het tijdschrift van de heemkundekring en constateerde al dat De Roo niet tijdens de Veldtocht was gesneuveld, maar enkele maanden eerder. De Veldtocht vond namelijk plaats van 2 tot en met 12 augustus 1831 een jaar nadat de Belgen zichzelf al onafhankelijk hadden gemaakt van de Nederlanden. 

Naar aanleiding van de tekst van Van Dorp schreef Tom Tacken in het Brabants Dagblad over een 'studentikoos' gezelschap dat in mei 2010 met de bus naar Heukelom toog. Een warme dag in de zomer, eigenlijk te warm voor de 'kostuums' van de Vrijwillige Jagers. Naast wijn, jenever en worstenbrood was er gelukkig ook koud bier, zo schrijft Tacken. 

De 21e-eeuwse Jagers kwamen uit Utrecht, zoals destijds in 1831 voor de Tiendaagse Veldtocht ook een groep universitaire studenten geronseld was om vrijwillig te gaan vechten in het nog recente onafhankelijke België. De Vrijwillige Jagers waren allesbehalve getrainde soldaten. Eerder een groep fanatieke jongeren die vanuit patriottisme zichzelf wilden opofferen voor het Vaderland. 

Tacken schreef dat de soldaat verdronken is bij een zwempartij in het Galgeven. Uit een ooggetuigenverslag bleek dat De Roo onder water was verdwenen. Enkele vrienden doken hem achterna, maar konden hem niet vinden. De volgende dag werd het lichaam van de jonge Jager gevonden. De Roo was student wis- en natuurkunde, maar vooral een patriot. Hij had zijn leven graag gegeven voor Koning Willem I. 

De daadkracht en dapperheid van De Roo en zijn medestudenten leefde nog altijd voort in de 'Koninklijke Utrechtse Studenten Vereeniging tot vrijwillige oefening in den Wapenhandel', de oudste studentenweerbaarheid in Nederland. Charles Witlox, president van de Utrechtse vereniging en oud-inwoner van Oisterwijk, nam het initiatief voor een postuum eerbetoon in 2010. Op de foto die afkomstig is van Heemkundekring De Kleine Meijerij blijkt het bonte gezelschap. Bijna 180 jaar na dato, een postuum eerbetoon aan Gijsbert de Roo van K.U.S.V.t.v.O.i.d.W. ofwel Koninklijke Utrechtsche Studenten Vereeniging tot vrijwillige Oefening in den Wapenhandel. 

In deze blog over de Tiendaagse Veldtocht zijn meer verhalen te lezen over de Vrijwillige Utrechtse Jagers.

Ronald Peeters: Utrechtse Vrijwillige Jagers in Tilburg

Petra Robben: 'Vaarwel vrienden!'

Ans Holman: Vrijwilligers en diensplichtigen

Vrijwilligers en dienstplichtigen: een wereld van verschil

Veel verhalen over de Tiendaagse veldtocht kennen we uit de dagboeken van de Studenten Vrijwilligers. Vaak klinkt in deze dagboeken door hoe zelfingenomen ze waren. In de weinige dagboeken die bekend zijn van ‘gewonen soldaten’ wordt geen verslag gedaan van uitgebreide maaltijden, het interieur van de gastheer of drankgelag. Hier gaat het over verveling, vervuilde inkwartieringsplaatsen, schaarste, ziekte en de provoost.

Het oplevend patriottisme dat zoveel studenten in beweging gebracht had klonk niet door in alle lagen van de bevolking. Voor degene die zich geen remplacement konden veroorloven was het verplichte verblijf in het leger een jarenlange hinderlijke onderbreking van het dagelijkse leven en geen verheven ideaal voor koning, volk en vaderland. De gemiddelde soldaat  had weinig nationaal sentiment want de meesten waren laag geschoold en weinig kaas gegeten van politiek of staatszaken.

Tot 1898 bestond er voor de dienstplichtige jongens de mogelijkheid de diensttijd te laten vervullen door een vervanger, het remplacement. Een plaatsvervanger nam, tegen betaling, de plaats in.
Vooral in de hogere kringen werd er de voorkeur aan gegeven om de zonen niet persoonlijk hun dienstplicht te laten vervullen. De studie kon afgewerkt worden zonder jarenlange onderbreking vanwege dienstplicht. Daarnaast was er zeker sprake van een standenmaatschappij, door de diensttijd te vermijden hoefde deze studenten zich ook niet op te houden met ‘onwetend volk’.
Studenten, die eerder hun dienstplicht doorschoven naar een lagere stand, nemen in 1831 dienst vervuld met patriottisme, om voor volk en vaderland te dienen. Maar dit dienen gebeurt wel  in vrijwilligerskorpsen met de eigen klasse, gescheiden van de dienstplichtige soldaten.

Bron: van Roon E.W.R. (2013) Lotgevallen: De beleving van de dienstplicht door de Nederlandse bevolking in de negentiende eeuw
Afbeelding: Spotprent op de verbaasde Belgen in hun blauwe kielen die verrast worden als de Nederlandse militair over de grens stapt bij Baarle-Nassau/Baarle-Duc. Tijdens de Tiendaagse Veldtocht, 2-12 augustus 1831. ( Coll. Rijksmuseum, Amsterdam, maker anoniem)